การให้อาหารสายยาง แก่ผู้ป่วยที่เป็นอัมพฤกษ์ อัมพาตสำหรับผู้ป่วย อัมพฤกษ์ อัมพาต (Stroke) การให้อาหารทางสายยางมีความสำคัญอย่างมาก เพราะผู้ป่วยกลุ่มนี้มักมีปัญหาเรื่องการกลืน (Dysphagia) หรือการสำลัก ซึ่งหากปล่อยให้ทานเองอาจเสี่ยงต่อปอดอักเสบติดเชื้อได้
การดูแลผู้ป่วยกลุ่มนี้มีข้อควรระวังและเทคนิคเฉพาะด้านที่แตกต่างจากผู้ป่วยทั่วไปดังนี้ครับ:
1. การจัดท่าทาง (หัวใจสำคัญของการป้องกันการสำลัก)
ผู้ป่วยอัมพฤกษ์ อัมพาต มักมีการควบคุมกล้ามเนื้อคอและหลังที่ไม่แข็งแรง
ท่าที่ถูกต้อง: ต้องจัดให้นอนหนุนศีรษะและลำตัวสูง 30-45 องศา (ท่ากึ่งนั่งกึ่งนอน) เสมอ
ประคองศีรษะ: หากผู้ป่วยคออ่อนพับ ให้ใช้หมอนใบเล็กประคองด้านข้างลำคอเพื่อให้ศีรษะตั้งตรง ไม่เอียงไปด้านใดด้านหนึ่งขณะฟีดอาหาร
หลังมื้ออาหาร: ห้ามนอนราบทันที ต้องคงท่านี้ไว้ 1 ชั่วโมง เพื่อให้อาหารลงสู่กระเพาะได้หมด ลดความเสี่ยงอาหารขย้อน
2. สารอาหารที่เน้น "การฟื้นฟูระบบประสาทและกล้ามเนื้อ"
ในผู้ป่วยกลุ่มนี้ เราต้องการสารอาหารที่ช่วยซ่อมแซมและป้องกันภาวะแทรกซ้อน:
โปรตีนสูง: เพื่อป้องกันกล้ามเนื้อฝ่อลีบจากการไม่ได้เคลื่อนไหว (ไข่ขาว, อกไก่)
ใยอาหารสูง: ผู้ป่วยอัมพาตมักมีปัญหา ท้องผูกเรื้อรัง เพราะลำไส้เคลื่อนไหวช้า ควรเสริมผักปั่นละเอียดหรืออาหารทางการแพทย์ที่มีกากใย
โอเมก้า 3: ช่วยลดการอักเสบและบำรุงระบบประสาท (น้ำมันปลา, น้ำมันรำข้าว)
3. การดูแลสุขอนามัยช่องปาก (Oral Care)
แม้ผู้ป่วยจะไม่ได้เคี้ยวอาหาร แต่แบคทีเรียในปากจะสะสมมากเป็นพิเศษเนื่องจากไม่มีน้ำลายมาชะล้างจากการเคี้ยว
ความเสี่ยง: หากปากสกปรก ผู้ป่วยอาจสำลักน้ำลายที่มีเชื้อโรคลงปอด ทำให้เกิดปอดบวมได้
วิธีปฏิบัติ: ควรใช้แปรงสีฟันขนนุ่มหรือก๊อซชุบน้ำสะอาด เช็ดเหงือก ลิ้น และฟัน อย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง
4. การสังเกตภาวะแทรกซ้อนที่พบบ่อยในผู้ป่วยอัมพาต
อาการที่ต้องเฝ้าระวัง สาเหตุที่เป็นไปได้ สิ่งที่ต้องทำ
ท้องอืด/แน่นท้อง ลำไส้เคลื่อนไหวช้า ดูดเช็กอาหารค้างก่อนมื้อใหม่ หากเกิน 100 มล. ให้เลื่อนเวลาออกไป
สำลัก/ไอขณะฟีด สายยางเลื่อนตำแหน่งหรือให้เร็วเกินไป หยุดทันที ตะแคงหน้าผู้ป่วย และเช็กตำแหน่งสาย
แผลกดทับที่ผิวหนัง การนอนนิ่งนานๆ ร่วมกับสารอาหารไม่พอ พลิกตัวทุก 2 ชม. และเพิ่มโปรตีนในสูตรอาหาร
5. การเตรียมความพร้อมเรื่อง "ยา"
ผู้ป่วยอัมพาตมักต้องทานยาละลายลิ่มเลือดหรือยาคุมความดัน
วิธีให้ยา: ต้องบดให้ละเอียดมากและละลายน้ำเปล่าแยกมื้อกับอาหาร
ล้างสาย: ต้อง Flush น้ำตามหลังจากให้ยา 30 มล. เสมอ เพื่อไม่ให้ยาตกค้างจนสายตัน เพราะถ้าสายตันในผู้ป่วยกลุ่มนี้ การเปลี่ยนสายบ่อยๆ จะทำให้เขาทรมานและระคายเคืองมากครับ
💡 เคล็ดลับ
การทำ "กายภาพบำบัดเบื้องต้น" เช่น การขยับแขนขาเบาๆ ก่อนหรือหลังมื้ออาหาร (ทิ้งช่วงหลังฟีด 1 ชม.) จะช่วยให้ระบบไหลเวียนเลือดดีขึ้น และช่วยให้ลำไส้ขยับตัว ทำให้อาหารที่ฟีดเข้าไปถูกย่อยและดูดซึมได้ดียิ่งขึ้น
